Cách tính lợi nhuận cửa hàng: lợi nhuận gộp, hoạt động và điểm hòa vốn
Cách tính lợi nhuận cửa hàng theo 5 bước: doanh thu thuần, giá vốn, lợi nhuận gộp, chi phí vận hành, điểm hòa vốn, kèm ví dụ số và bảng theo dõi hàng tháng.
Nhiều chủ cửa hàng nhìn tiền trong két cuối ngày rồi kết luận "hôm nay lãi". Nhưng tiền trong két là tiền thu, chưa phải lợi nhuận: nó chưa trừ tiền nhập hàng, tiền thuê, điện nước, lương và những khoản khách còn nợ. Bài này hướng dẫn cách tính lợi nhuận cửa hàng theo ba tầng, từ lợi nhuận gộp đến lợi nhuận ròng, kèm ví dụ số cụ thể, cách đọc kết quả và một bảng theo dõi hàng tháng.
Toàn bộ số liệu trong bài là ví dụ giả định để minh họa phép tính. Hãy thay bằng số thật của cửa hàng bạn. Phần thuế phụ thuộc quy định hiện hành và cách kê khai của từng hộ kinh doanh, nên bài chỉ nhắc cần tách riêng khoản này và hỏi cơ quan thuế quản lý để tính đúng.
Ba loại lợi nhuận cần phân biệt
- Lợi nhuận gộp: doanh thu trừ giá vốn hàng bán. Cho biết hàng bán ra có lãi hay không, chưa tính chi phí vận hành.
- Lợi nhuận hoạt động: lợi nhuận gộp trừ chi phí vận hành như thuê mặt bằng, điện nước, lương, vận chuyển, hao hụt. Cho biết cửa hàng chạy có hiệu quả không.
- Lợi nhuận ròng: lợi nhuận hoạt động trừ các khoản còn lại như thuế, lãi vay. Đây là phần chủ cửa hàng thật sự giữ được.
Mỗi loại trả lời một câu hỏi khác nhau. Lợi nhuận gộp thấp thường do giá nhập, giá bán hoặc khuyến mãi. Lợi nhuận hoạt động thấp thường do chi phí cố định quá nặng so với doanh thu.
Bước 1: Xác định doanh thu đúng
Doanh thu là tổng tiền bán hàng trong kỳ, sau khi trừ giảm giá và hàng trả lại. Nhiều cửa hàng cộng cả tiền thu nợ cũ vào doanh thu, khiến con số tháng này cao hơn thực tế. Hãy tách rõ:
- Doanh thu bán hàng trong kỳ (tiền mặt, chuyển khoản, bán chịu).
- Tiền khách trả nợ của các kỳ trước: là tiền thu, không tính lại vào doanh thu kỳ này.
- Hàng trả lại và giảm giá: trừ khỏi doanh thu.
Doanh thu thuần = doanh thu bán hàng − giảm giá − hàng trả lại.
Bước 2: Tính giá vốn hàng bán
Giá vốn hàng bán không phải là tổng tiền bạn nhập trong tháng. Nó chỉ gồm giá vốn của số hàng thật sự đã bán. Công thức cơ bản:
Giá vốn hàng bán = tồn kho đầu kỳ + nhập trong kỳ − tồn kho cuối kỳ.
Ví dụ giả định trong một tháng:
- Tồn kho đầu tháng: 80 triệu đồng (theo giá nhập).
- Nhập trong tháng: 120 triệu đồng.
- Tồn kho cuối tháng: 90 triệu đồng.
- Giá vốn hàng bán = 80 + 120 − 90 = 110 triệu đồng.
Nếu chỉ lấy tiền nhập 120 triệu làm giá vốn, bạn sẽ tính thiếu lợi nhuận 10 triệu, vì số hàng còn trên kệ chưa bán. Ngược lại nếu tồn cuối tháng không kiểm kê chính xác, giá vốn sai và lợi nhuận sai theo. Chi tiết các phương pháp tính giá vốn khi giá nhập thay đổi nằm trong bài cách tính giá vốn hàng bán.
Bước 3: Tính lợi nhuận gộp và biên lợi nhuận gộp
Tiếp ví dụ trên, giả định doanh thu thuần tháng là 165 triệu đồng.
- Lợi nhuận gộp = 165 − 110 = 55 triệu đồng.
- Biên lợi nhuận gộp = 55 ÷ 165 = 33,3%.
Biên lợi nhuận gộp cho biết trong mỗi 100 đồng bán ra, còn bao nhiêu sau khi trừ tiền hàng. Biên khác nhau nhiều giữa các nhóm hàng, nên nếu có thể hãy tính riêng theo nhóm. Một nhóm hàng chiếm 40% doanh thu nhưng chỉ có biên 8% sẽ kéo cả cửa hàng xuống, dù nó là nhóm khách mua nhiều nhất.
| Nhóm hàng (ví dụ) | Doanh thu | Giá vốn | Lợi nhuận gộp | Biên |
|---|---|---|---|---|
| Gạo, dầu ăn, nước mắm | 66 | 60,6 | 5,4 | 8,2% |
| Bánh kẹo, nước giải khát | 50 | 35,0 | 15,0 | 30,0% |
| Đồ dùng cá nhân, gia dụng nhỏ | 33 | 18,4 | 14,6 | 44,2% |
| Hàng khác | 16 | 10,0 | 6,0 | 37,5% |
| Tổng | 165 | 124,0 | 41,0 | 24,8% |
Ghi chú: bảng này là một ví dụ khác với phần trên để minh họa cách chia nhóm, đơn vị triệu đồng. Hai ví dụ không liên quan với nhau. Điều cần học là cách đọc: nhóm thiết yếu bán nhiều nhưng biên thấp, nhóm đồ dùng cá nhân bán ít hơn nhưng đóng góp lợi nhuận tương đương.
Bước 4: Liệt kê chi phí vận hành
Sau lợi nhuận gộp là các chi phí để cửa hàng hoạt động. Chia thành hai nhóm để dễ kiểm soát:
- Chi phí cố định (không đổi theo doanh thu): tiền thuê mặt bằng, lương cố định, khấu hao thiết bị, phí phần mềm, bảo hiểm.
- Chi phí biến đổi (tăng theo doanh thu): điện làm lạnh, túi đựng, vận chuyển, phí thanh toán điện tử, hoa hồng.
Nhiều cửa hàng quên tính các khoản nhỏ này: túi nilon, phí chuyển khoản, sửa chữa tủ mát, tiền gửi xe cho nhân viên. Từng khoản nhỏ nhưng cộng lại có thể chiếm vài phần trăm doanh thu. Ngoài ra, hãy tính hao hụt: hàng hỏng, hết hạn, thất thoát. Hãy ghi riêng thành một dòng để thấy rõ mức ảnh hưởng. Bài cách giảm thất thoát cửa hàng trình bày cách nhận diện và giảm khoản này.
Bước 5: Tính lợi nhuận hoạt động và lợi nhuận ròng
Quay lại ví dụ đầu: lợi nhuận gộp 55 triệu đồng. Giả định chi phí vận hành tháng:
| Khoản mục | Triệu đồng |
|---|---|
| Thuê mặt bằng | 12,0 |
| Lương nhân viên (2 người) | 16,0 |
| Điện, nước, internet | 4,5 |
| Phí phần mềm, thiết bị, sửa chữa | 1,5 |
| Túi, bao bì, phí thanh toán | 2,0 |
| Hao hụt, hàng hỏng, hết hạn | 2,0 |
| Tổng chi phí vận hành | 38,0 |
- Lợi nhuận hoạt động = 55 − 38 = 17 triệu đồng.
- Biên lợi nhuận hoạt động = 17 ÷ 165 = 10,3%.
Nếu cửa hàng có lãi vay hoặc phải nộp thuế theo quy định, trừ tiếp để ra lợi nhuận ròng. Phần thuế thay đổi theo cách kê khai, nên hãy hỏi cơ quan thuế quản lý để dùng đúng cách tính. Một lưu ý quan trọng khác: nếu chủ cửa hàng tự làm việc tại quầy, hãy ghi một khoản lương cho chính mình vào chi phí. Nếu không, lợi nhuận trông đẹp nhưng thực chất là tiền công của chủ.
Điểm hòa vốn: bán bao nhiêu thì không lỗ
Với biên lợi nhuận gộp và chi phí cố định đã biết, tính được doanh thu hòa vốn. Công thức đơn giản:
Doanh thu hòa vốn = chi phí cố định ÷ biên lợi nhuận gộp.
Giả định chi phí cố định hàng tháng là 34 triệu đồng và biên lợi nhuận gộp 33,3%: doanh thu hòa vốn = 34 ÷ 0,333 ≈ 102 triệu đồng mỗi tháng, tức khoảng 3,4 triệu đồng mỗi ngày nếu mở cửa 30 ngày. Biết con số này, bạn có thể so với doanh thu hằng ngày để thấy ngay hôm nay đang trên hay dưới mức hòa vốn. Nếu biên lợi nhuận gộp giảm về 28% do khuyến mãi, doanh thu hòa vốn tăng lên khoảng 121 triệu đồng. Đó là lý do mọi chương trình giảm giá cần tính lại điểm hòa vốn trước khi chạy.
Những sai lầm thường làm sai lợi nhuận
- Dùng tiền nhập làm giá vốn: lệch lớn khi tồn kho cuối kỳ thay đổi nhiều.
- Lẫn tiền thu nợ với doanh thu: tháng thu nhiều nợ cũ trông như tháng bán tốt.
- Không tính hàng hết hạn, hàng hỏng: lợi nhuận bị thổi phồng.
- Trộn tiền cá nhân với tiền cửa hàng: không còn số liệu sạch. Hãy ghi chi tiêu cá nhân là rút vốn hoặc chi lương chủ.
- Không cập nhật giá vốn khi giá nhập đổi: giá bán cũ, giá vốn mới, biên lợi nhuận tụt mà không ai biết.
- Tính một biên chung cho cả cửa hàng: che mất nhóm hàng đang lỗ.
Để tách bạch tiền thu, tiền chi và đối chiếu cuối ngày, xem bài sổ quỹ tiền mặt cửa hàng.
Bảng theo dõi lợi nhuận hàng tháng
Bạn có thể dùng khung sau trong bảng tính hoặc phần mềm. Mỗi tháng điền một cột:
| Dòng | Cách lấy số |
|---|---|
| Doanh thu thuần | Tổng bán − giảm giá − hàng trả lại |
| Tồn đầu kỳ | Tồn cuối kỳ của tháng trước |
| Nhập trong kỳ | Tổng phiếu nhập |
| Tồn cuối kỳ | Từ kiểm kê cuối tháng |
| Giá vốn hàng bán | Đầu kỳ + nhập − cuối kỳ |
| Lợi nhuận gộp | Doanh thu thuần − giá vốn |
| Biên lợi nhuận gộp | Lợi nhuận gộp ÷ doanh thu thuần |
| Chi phí cố định, biến đổi | Từ sổ quỹ chi |
| Lợi nhuận hoạt động | Lợi nhuận gộp − chi phí vận hành |
| Doanh thu hòa vốn | Chi phí cố định ÷ biên gộp |
Cách làm này chỉ hiệu quả khi dữ liệu đầu vào đúng: đơn bán đều được ghi, phiếu nhập đủ giá, và tồn kho cuối tháng khớp thực tế. Với phần mềm quản lý bán hàng như aSeller, thống kê doanh thu, quản lý sản phẩm, công nợ khách hàng và sổ quỹ nằm chung một hệ thống, nên bạn đỡ phải nhập lại số liệu từ nhiều sổ. Xem thêm tại trang chủ aSeller. Nếu bạn cần mẫu báo cáo doanh thu đi kèm, đọc bài lập báo cáo doanh thu cửa hàng hằng ngày.
Làm gì khi lợi nhuận thấp hơn mong đợi
- Biên gộp thấp: rà soát giá nhập, tìm nhà cung cấp khác, điều chỉnh giá bán nhóm hàng ít bị so giá, giảm bớt khuyến mãi sâu.
- Biên gộp tốt nhưng lợi nhuận hoạt động thấp: xem chi phí cố định, giờ làm của nhân viên, điện làm lạnh.
- Doanh thu cao nhưng tiền mặt luôn thiếu: kiểm tra công nợ khách hàng và hàng tồn quá nhiều.
- Lợi nhuận dao động mạnh giữa các tháng: kiểm tra xem có mua hàng dồn một lần, hay tồn cuối kỳ không được kiểm kê.
Câu hỏi thường gặp
Biên lợi nhuận bao nhiêu là tốt cho cửa hàng tạp hóa?
Không có con số chung, vì phụ thuộc cơ cấu hàng, giá thuê và khu vực. Cách đánh giá thực tế là so biên của bạn qua từng tháng và theo từng nhóm hàng, rồi so với điểm hòa vốn của chính cửa hàng.
Bao lâu nên tính lợi nhuận một lần?
Xem sơ bộ hàng tuần (doanh thu, lợi nhuận gộp ước tính) và tính đầy đủ vào cuối mỗi tháng sau khi kiểm kê tồn kho.
Có cần kiểm kê mỗi tháng không?
Nên có, ít nhất cho các nhóm hàng giá trị cao hoặc bán nhanh, vì tồn cuối kỳ quyết định giá vốn. Có thể kiểm kê xoay vòng theo nhóm để không phải đóng cửa cả cửa hàng.
Tóm lại: tách doanh thu khỏi tiền thu, tính giá vốn từ tồn kho thật, xem biên theo từng nhóm hàng và biết điểm hòa vốn. Bốn việc này giúp bạn trả lời được câu hỏi cửa hàng thật sự lãi bao nhiêu mỗi tháng.
Áp dụng ngay cho cửa hàng của bạn với aSeller
Phần mềm quản lý bán hàng đa kênh aSeller giúp bạn quản lý đơn hàng, kiểm kho, in hóa đơn và đối soát công nợ siêu tốc. Hoàn toàn miễn phí khởi đầu!