Kinh nghiệm mở cửa hàng vật liệu xây dựng: kho, công nợ thợ và giá theo bậc
Kinh nghiệm mở cửa hàng vật liệu xây dựng cho người mới: đo mặt bằng, chia danh mục ba lớp, bố trí kho nặng, kiểm soát công nợ thợ, đặt giá theo bậc và ghi nhật ký sáu tháng đầu.
Mở cửa hàng vật liệu xây dựng khác hẳn mở tiệm tạp hóa hay cửa hàng quần áo. Hàng nặng, cồng kềnh, giá trị mỗi đơn lớn, khách chủ yếu là thợ và chủ nhà đang thi công, và phần lớn rủi ro nằm ở công nợ chứ không nằm ở doanh số. Bài này tổng hợp kinh nghiệm theo thứ tự những việc người mới thường vấp: đo trước khi thuê chỗ, chia danh mục hàng thành ba lớp, tổ chức kho bãi, kiểm soát công nợ thợ, đặt giá theo bậc và ghi nhật ký sáu tháng đầu. Ví dụ đi suốt bài là cửa hàng bán gạch men, sơn và cửa hàng bán xi măng, sắt thép nhỏ ở khu dân cư đang xây nhà. Bài không bàn thủ tục pháp lý hay thuế, vì phần đó thay đổi theo địa phương và cần hỏi trực tiếp cơ quan có thẩm quyền.

Trước khi thuê mặt bằng: đo ba con số
Người mới thường chọn mặt bằng theo cảm giác "đường đông thì dễ bán". Với vật liệu xây dựng, đường đông chưa chắc tốt, vì khách không đi bộ ngang qua rồi ghé mua. Khách tìm đến vì có công trình. Ba con số nên đo trước khi ký hợp đồng thuê.
Con số thứ nhất là mật độ công trình đang làm trong bán kính vài kilômét. Bạn có thể đi một vòng buổi sáng, đếm số nhà đang xây hoặc sửa. Khu có nhiều nhà đang dựng khung thì nhu cầu xi măng, sắt thép, cát đá cao. Khu có nhiều nhà đã hoàn thiện thì nhu cầu chuyển sang gạch, sơn, thiết bị nhà tắm.
Con số thứ hai là khoảng cách tới các cửa hàng cùng loại. Nếu có sẵn hai ba cửa hàng lớn, bạn cần biết mình khác ở đâu: giao hàng nhanh hơn, tư vấn tốt hơn, hay chuyên sâu một mảng. Không có điểm khác thì chỉ còn cạnh tranh giá, và cửa hàng nhỏ thua cuộc chơi giá.
Con số thứ ba là chi phí giao hàng thực tế. Hãy hỏi một xe tải nhỏ ở khu vực chạy một chuyến bao nhiêu và mất bao lâu. Nếu giao một chuyến tốn nhiều bằng lợi nhuận một đơn nhỏ, bạn cần quy định mức đơn tối thiểu được giao miễn phí ngay từ đầu.
Danh mục hàng khởi điểm: chia thành ba lớp
Sai lầm tốn vốn nhất của người mới là nhập mọi thứ cho đủ bộ. Cửa hàng vật liệu có hàng nghìn mã, nhập kiểu "cái gì khách hỏi cũng phải có" sẽ chôn vốn vào hàng ít bán. Hãy chia danh mục thành ba lớp và áp dụng chính sách tồn kho khác nhau cho mỗi lớp.
Lớp một là hàng cốt lõi: bán đều, quay vòng nhanh, khách hỏi mỗi ngày. Với cửa hàng xi măng và sắt thép nhỏ, đó là xi măng phổ biến, thép xây dựng các cỡ thông dụng, dây buộc. Với cửa hàng gạch và sơn, đó là vài kích thước gạch bán chạy và các màu sơn nền phổ biến. Lớp này luôn phải có tồn.
Lớp hai là hàng bổ trợ: bán ít hơn nhưng thường đi kèm đơn lớn, ví dụ keo dán gạch, ron, bột trét, dụng cụ nhỏ. Khách mua gạch thường cần luôn keo và ron. Có sẵn lớp này giúp tăng giá trị đơn mà không phải giảm giá.
Lớp ba là hàng đặt theo yêu cầu: mẫu gạch đặc biệt, màu sơn pha riêng, loại thép đặc chủng. Không nên tồn kho lớp này. Hãy nhận cọc nhỏ rồi mới đặt, hoặc để mẫu cho khách chọn và báo thời gian giao. Đừng nhập sẵn rồi chờ.
Với mỗi lớp, ghi lại vài thông tin tối thiểu: tên hàng, đơn vị bán, giá nhập, giá bán, mức tồn tối thiểu cần giữ. Khi cửa hàng lớn dần, những thông tin này sẽ là nền cho quản lý kho. Bài cách đặt mã SKU giúp bạn đặt mã sớm, tránh phải đổi tên hàng loạt về sau.
Kho bãi và bốc xếp: hàng nặng thì bố trí là tiền
Ở cửa hàng nhẹ như phụ kiện, kho chỉ là cái tủ. Ở cửa hàng vật liệu, bố trí kho quyết định tốc độ giao và độ an toàn. Một vài nguyên tắc thực tế.
Đặt hàng nặng và bán nhanh gần cửa ra vào hoặc gần chỗ xe đậu, để bốc xếp ngắn quãng nhất. Xi măng cần kê cao khỏi nền ẩm và che mưa, nên hãy tính chỗ che trước khi tính số lượng nhập. Gạch men nên xếp theo lô sản xuất, vì cùng một mẫu nhưng khác lô có thể lệch sắc độ, và khách ốp cả căn nhà sẽ không chấp nhận chênh màu. Ghi mã lô lên mỗi pallet hoặc mỗi chồng gạch.
Với sơn, hãy chú ý màu pha. Sơn pha theo mã màu của khách không trả lại được, nên cần ghi rõ ở phiếu: màu nào, bao nhiêu lít, cho công trình nào. Đừng pha dư rồi để đó.
Khi nhận hàng từ nhà cung cấp, đếm và đối chiếu ngay tại chỗ với phiếu giao. Gạch vỡ, bao xi măng rách phải ghi nhận lúc nhận, không phải sau vài ngày. Bạn có thể tham khảo retail goods receiving process để lấy ý về trình tự nhận hàng, dù bài đó viết bằng tiếng Anh và cho bán lẻ nói chung.
Công nợ thợ và nhà thầu: nơi cửa hàng vật liệu chảy máu
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Doanh số vật liệu xây dựng thường đến từ thợ và nhà thầu, và họ hay mua chịu: lấy hàng trước, thanh toán khi chủ nhà đưa tiền. Mua chịu giữ được khách quen, nhưng cũng là nguyên nhân phổ biến khiến cửa hàng thiếu vốn dù doanh số đẹp.
Ba quy tắc nên đặt từ ngày đầu.
- Mỗi người mua chịu có một hạn mức. Hạn mức nên theo lịch sử mua và độ tin cậy, không theo quan hệ. Người mới bắt đầu với hạn mức thấp.
- Mỗi lần lấy hàng chịu có phiếu ghi tên người nhận, công trình, mặt hàng, số lượng, ngày. Phiếu có chữ ký hoặc xác nhận để tránh tranh cãi sau này.
- Đối chiếu công nợ định kỳ, ví dụ cuối mỗi tháng, gửi bảng kê cho từng người. Nợ để lâu không đối chiếu sẽ khó đòi.
Hãy tách hai loại số: doanh thu và tiền đã thu. Một cửa hàng có thể bán nhiều nhưng tiền nằm hết ở công trình. Mỗi tuần nhìn tổng nợ phải thu, và so với tiền mặt còn lại để trả nhà cung cấp. Nếu nợ phải thu tăng nhanh hơn doanh thu, bạn đang cho vay nhiều hơn mức mình chịu được.
Nếu bạn quản lý công nợ bằng sổ tay, chỉ cần vài chục khách chịu là đã khó theo dõi. aSeller có quản lý công nợ cùng với khách hàng, đơn hàng và kho, theo mô tả trên trang chủ aseller.vn. Việc nhắc nợ tự động hay các định dạng phiếu cụ thể, bài này không khẳng định. Bạn nên dùng thử với dữ liệu công nợ thật của cửa hàng mình để kiểm tra trước khi quyết định.
Đặt giá theo bậc: thợ, khách lẻ và công trình lớn
Một mức giá cho mọi người thường không hiệu quả ở vật liệu xây dựng. Thợ mua đều muốn giá tốt hơn khách lẻ. Công trình lớn mua số lượng nhiều cần chiết khấu. Nếu bán giá lẻ cho tất cả, bạn mất khách thợ. Nếu bán giá thợ cho tất cả, bạn mất lợi nhuận ở khách lẻ.
Một cách gọn là chia ba bậc. Bậc lẻ: giá niêm yết. Bậc thợ quen: giảm một phần nhỏ cho người mua đều trong tháng. Bậc công trình: báo giá riêng theo khối lượng và điều kiện giao. Điều cần giữ là quy tắc nhất quán, và nhân viên bán hàng phải biết mình được giảm tối đa bao nhiêu mà không cần hỏi chủ.
Trước khi ra bảng giá, tính biên lợi nhuận từng nhóm hàng. Xi măng và sắt thép thường có biên mỏng vì giá thị trường minh bạch, nên đừng giảm sâu. Hàng bổ trợ như keo, ron, dụng cụ có biên cao hơn, có thể dùng để bù. Xem thêm cách tính giá vốn hàng bán để biết đúng giá vốn trước khi quyết định mức giảm.
Giá nhập biến động: đừng để tồn kho cũ ăn vào lợi nhuận
Giá thép, xi măng thay đổi theo thời điểm. Nếu nhập hàng giá thấp hôm nay và bán giá thị trường tuần sau, bạn lãi thêm. Nếu nhập giá cao rồi giá giảm, bạn lỗ trên tồn kho. Cửa hàng nhỏ khó dự đoán giá nên nên giữ tồn vừa đủ cho khoảng thời gian ngắn thay vì đầu cơ.
Mỗi lần nhập, ghi giá nhập thực tế của từng lô. Khi tính lợi nhuận, dùng đúng giá nhập của lô đã bán, không dùng giá nhập gần nhất cho cả kho. Sai ở điểm này làm báo cáo lãi lỗ đẹp hơn thực tế, và bạn sẽ ngạc nhiên khi tiền mặt không tăng theo lợi nhuận trên giấy.
Sáu tháng đầu: ghi nhật ký thay vì ghi sổ lãi lỗ
Nhiều chủ cửa hàng mới chỉ nhìn tổng tiền vào cuối tháng. Ở sáu tháng đầu, thông tin có giá trị hơn là một nhật ký ngắn mỗi tuần, gồm năm dòng: mặt hàng bán chạy nhất, mặt hàng khách hỏi mà chưa có, khách nợ lớn nhất, đơn giao khó nhất, và một việc sẽ làm khác đi tuần sau.
Dòng "khách hỏi mà chưa có" là mỏ vàng để điều chỉnh danh mục. Nếu ba tuần liền có người hỏi một mặt hàng, hãy cân nhắc nhập thử số lượng nhỏ. Dòng "đơn giao khó nhất" giúp bạn phát hiện quy trình cần sửa, ví dụ xe không vào được ngõ hẹp, nên cần quy định giao tới điểm nào.
Sau sáu tháng, đọc lại nhật ký, bạn sẽ thấy mô hình riêng của cửa hàng mình. Đó là cơ sở để quyết định có mở rộng mặt hàng, thuê thêm người hay mở thêm kho. Khi quy mô đủ lớn để sổ tay không theo kịp, hãy xem bản dùng thử của phần mềm bán hàng và so với bảng giá để cân nhắc chi phí.
Những câu hỏi nên tự trả lời trước ngày khai trương
Trước khi mở cửa, hãy tự trả lời bằng văn bản ngắn. Vốn lưu động của bạn đủ chịu được bao nhiêu công nợ trước khi cần dừng bán chịu? Mặt hàng cốt lõi nào bạn có thể giao trong ngày? Ai là người nhận hàng và kiểm hàng khi nhà cung cấp tới? Nếu một khách lớn nợ quá hạn, bạn sẽ làm gì ở ngày thứ ba mươi và ngày thứ sáu mươi?
Những câu hỏi này không có đáp án chung, nhưng viết ra giúp bạn tránh quyết định vội khi áp lực đến. Cửa hàng vật liệu xây dựng sống nhờ vòng quay tiền, hàng và công nợ. Giữ cho ba thứ đó cân bằng quan trọng hơn bất kỳ mẹo mở cửa nào.
Áp dụng ngay cho cửa hàng của bạn với aSeller
Phần mềm quản lý bán hàng đa kênh aSeller giúp bạn quản lý đơn hàng, kiểm kho, in hóa đơn và đối soát công nợ siêu tốc. Hoàn toàn miễn phí khởi đầu!