Giá vốn hàng bán và giá thành sản phẩm khác nhau thế nào
Phân biệt giá vốn hàng bán và giá thành sản phẩm bằng ví dụ có số: xưởng mộc làm bàn ăn và tiệm in quảng cáo. Cách tính, sai lầm hay gặp và ghi chép tối thiểu.
Hai con số này hay bị gọi lẫn: giá vốn hàng bán và giá thành sản phẩm. Người bán hàng nghe giống nhau, kế toán nghe thấy khác hẳn. Sự lẫn lộn gây hậu quả thật. Chủ xưởng mộc báo lãi 30% vì lấy giá bán trừ tiền gỗ, đến cuối năm thấy tiền không còn. Chủ tiệm in quảng cáo định giá theo giá mực và giấy, quên cả giờ máy và công thợ. Bài này giải thích hai khái niệm theo cách người không làm kế toán cũng hiểu được, bằng hai ví dụ có số: xưởng mộc làm bàn ghế theo đơn và tiệm in quảng cáo nhận in banner, danh thiếp.

Một câu để phân biệt hai khái niệm
Giá thành sản phẩm trả lời câu hỏi: làm ra một sản phẩm tốn bao nhiêu tiền. Giá vốn hàng bán trả lời câu hỏi: những sản phẩm đã bán ra trong kỳ này có giá vốn tổng cộng bao nhiêu. Một cái tính cho từng sản phẩm hoặc từng lô sản xuất, một cái tính cho cả kỳ báo cáo trên phần đã bán.
Từ đó có một hệ quả dễ nhớ. Sản phẩm làm xong nhưng chưa bán thì đã có giá thành, nhưng chưa vào giá vốn hàng bán. Nó nằm trong kho, là hàng tồn. Chỉ khi bán đi, giá thành của nó mới chuyển thành giá vốn hàng bán và mới trừ vào doanh thu để ra lãi gộp. Nhiều chủ xưởng báo lãi sai vì tính cả hàng chưa bán vào chi phí, hoặc ngược lại, quên tính chi phí của hàng đã bán từ đầu kỳ.
Giá thành gồm những gì: ví dụ xưởng mộc làm bàn ăn
Xưởng mộc nhận làm một bộ bàn ăn sáu ghế. Để biết giá thành, chia chi phí thành ba nhóm.
- Nguyên vật liệu trực tiếp: gỗ, ốc vít, keo, sơn phủ. Giả sử 6.500.000 đồng.
- Nhân công trực tiếp: thợ cắt, ráp, chà nhám, sơn trong ba ngày. Giả sử 3.000.000 đồng.
- Chi phí chung: điện chạy máy, khấu hao máy cưa, tiền thuê xưởng chia cho bộ này. Giả sử 800.000 đồng.
Giá thành bộ bàn ăn là 6.500.000 + 3.000.000 + 800.000 = 10.300.000 đồng. Nếu chủ xưởng bán 13.000.000 đồng và nghĩ lãi là 13.000.000 trừ tiền gỗ 6.500.000, ra 6.500.000, thì đã tưởng lãi gần gấp đôi thực tế. Lãi gộp thật là 13.000.000 trừ 10.300.000, tức 2.700.000 đồng, khoảng 21% doanh thu. Chưa kể chi phí bán hàng và quản lý ngoài xưởng.
Điểm hay bị bỏ qua nhất là chi phí chung. Nó khó chia vì không gắn với một sản phẩm. Cách đơn giản nhất cho xưởng nhỏ: cộng tổng chi phí chung một tháng, chia cho tổng số ngày công hoặc số sản phẩm làm ra trong tháng, rồi phân bổ vào từng đơn. Không chính xác tuyệt đối nhưng ổn định và đủ để định giá.
Giá vốn hàng bán: phần đã bán, không phải phần đã làm
Giờ xem xưởng mộc cả tháng. Đầu tháng trong kho còn hai bộ bàn thành phẩm có giá thành 9.800.000 đồng mỗi bộ. Trong tháng làm thêm năm bộ giá thành 10.300.000 đồng mỗi bộ. Cuối tháng bán sáu bộ, kho còn một bộ.
Tổng giá thành có thể bán trong tháng là 2 × 9.800.000 + 5 × 10.300.000 = 19.600.000 + 51.500.000 = 71.100.000 đồng, cho bảy bộ. Phần còn lại cuối kỳ, một bộ. Sáu bộ đã bán, giá vốn hàng bán phụ thuộc cách bạn chọn bộ nào coi là bán trước. Nếu coi bộ cũ bán trước, giá vốn là 2 × 9.800.000 + 4 × 10.300.000 = 60.800.000 đồng. Nếu lấy bình quân của cả bảy bộ, tức khoảng 10.157.000 đồng mỗi bộ, giá vốn sáu bộ là khoảng 60.943.000 đồng.
Chênh lệch hai cách nhỏ, nhưng khi giá gỗ biến động mạnh nó sẽ lớn. Quan trọng hơn là chọn một cách và dùng nhất quán, đừng đổi cách mỗi tháng. Bài cách tính giá vốn hàng bán đi sâu hơn vào các phương pháp này cho cửa hàng thương mại.
Đặt hai ca cạnh nhau: tiệm in quảng cáo
Tiệm in nhận đơn banner khổ 2m x 1m và đơn danh thiếp một nghìn tờ. Hai đơn khác hẳn nhau về cách tính giá thành.
Banner: bạt in 180.000 đồng, mực 60.000 đồng, khung ép và dây 40.000 đồng, công thợ in và hoàn thiện 90.000 đồng, điện và hao mòn máy in khổ lớn 30.000 đồng. Giá thành 400.000 đồng. Bán 520.000 đồng, lãi gộp 120.000 đồng, khoảng 23%.
Danh thiếp: giấy 120.000 đồng, mực 50.000 đồng, công cắt, cán màng 80.000 đồng, hao mòn máy 30.000 đồng. Giá thành 280.000 đồng cho một nghìn tờ. Bán 350.000 đồng, lãi gộp 70.000 đồng, khoảng 20%.
Điểm đáng chú ý: tiệm có thể tưởng danh thiếp lãi cao vì tiền giấy rẻ, trong khi phần công cắt và cán màng ăn gần một phần ba giá thành. Nếu chỉ nhìn chi phí vật liệu, tiệm sẽ bán danh thiếp quá thấp. Với hàng làm theo đơn, giá thành mỗi đơn mới là con số để định giá, giá vốn hàng bán cả kỳ là con số để xem tháng này có lãi không.
Sai lầm thường gặp khi hai khái niệm bị lẫn
Khi nhìn từ các ca trên, ba kiểu sai xuất hiện lặp đi lặp lại.
Chỉ tính tiền vật liệu vào giá thành. Xưởng mộc bỏ qua công thợ vì thợ làm theo ngày hoặc người nhà. Công đó vẫn là chi phí thật. Nếu chủ tự làm, vẫn nên quy đổi giờ công của mình, nếu không giá bán sẽ không nuôi nổi khi thuê người thay.
Coi hàng đã nhập hoặc đã làm là giá vốn. Mua một lô gỗ lớn hôm nay không làm giá vốn tháng này tăng lên. Lô gỗ nằm trong kho nguyên liệu, chỉ vào giá thành khi đã đưa vào sản xuất và vào giá vốn khi sản phẩm đã bán.
Không cập nhật giá khi giá nguyên liệu đổi. Giá thành tính một lần rồi dán lên bảng giá cả năm. Khi giá gỗ tăng, lãi mỏng dần mà không ai thấy. Nên rà lại giá thành mỗi quý, hoặc mỗi khi một nguyên liệu chiếm trên 10% giá thành đổi giá quá 5%.
Đối chiếu nhanh với khái niệm lợi nhuận
Để khỏi lẫn, đặt chuỗi này lên bàn: doanh thu trừ giá vốn hàng bán ra lãi gộp, lãi gộp trừ chi phí bán hàng và quản lý ra lợi nhuận hoạt động. Giá thành chỉ xuất hiện ở bước đầu tiên, là nguồn cho con số giá vốn. Nếu bạn muốn xem cách ghép các bước này thành bảng lãi lỗ đơn giản, đọc bài cách tính lợi nhuận cửa hàng.
Cũng cần phân biệt với trường hợp cửa hàng chỉ mua đi bán lại. Ở đó không có công đoạn sản xuất nên giá thành gần như trùng với giá nhập cộng chi phí về kho. Xưởng sản xuất và cửa hàng thương mại vì thế chỉ khác nhau ở bước tạo ra giá thành, còn bước tính giá vốn khi bán thì giống nhau.
Ghi chép tối thiểu để có số liệu đáng tin
Không cần phần mềm kế toán phức tạp để bắt đầu. Với xưởng nhỏ, bốn loại ghi chép sau đã đủ để tính được cả hai con số.
- Sổ nhập nguyên liệu: ngày, tên, số lượng, đơn giá, nhà cung cấp.
- Phiếu xuất nguyên liệu cho từng đơn hoặc lô sản xuất, ghi số lượng thực dùng.
- Bảng chấm công hoặc giờ công theo đơn.
- Bảng chi phí chung hàng tháng và cách phân bổ.
Nếu đã có hệ thống quản lý sản phẩm, đơn hàng và kho, bạn có thể gom số nhập và số bán ở đó thay vì tự tính tay. aSeller hỗ trợ quản lý sản phẩm, đơn hàng, kho, công nợ và thống kê, xem tại trang chủ aSeller. Phần tính giá thành sản xuất theo công thức nguyên liệu là chức năng chưa xác nhận nên cần hỏi trực tiếp hoặc thử trên bản dùng thử trước khi dựa vào. Việc tính giá thành bán thành phẩm bằng bảng tính vẫn hoàn toàn làm được song song.
Sau khi có số liệu, kiểm tra chéo bằng cách đối chiếu tồn kho cuối kỳ với số kiểm đếm thật. Hướng dẫn trong bài cách kiểm kê kho cửa hàng áp dụng được cho cả kho nguyên liệu và kho thành phẩm.
Cách dùng hai con số để ra quyết định
Có số liệu rồi, mỗi con số trả lời một việc khác. Giá thành dùng để định giá, quyết định nhận đơn có lời không và so sánh nhà cung cấp. Giá vốn hàng bán dùng để biết tháng này lãi hay lỗ và so sánh với tháng trước.
Ví dụ, nếu xưởng mộc thấy giá thành bộ bàn ăn tăng từ 9.800.000 lên 10.300.000 đồng trong hai tháng, nguyên nhân có thể là gỗ tăng giá hoặc thợ làm lâu hơn dự kiến. Hai nguyên nhân dẫn đến hai hành động khác nhau: đàm phán lại nhà cung cấp hoặc xem lại quy trình. Nếu chỉ nhìn lãi tổng của tháng, không thể biết nguyên nhân.
Với tiệm in, so sánh giá thành từng loại đơn cho biết nên dồn công suất vào đơn nào. Banner lãi gộp 120.000 đồng trong khoảng 40 phút máy, danh thiếp lãi 70.000 đồng trong khoảng 25 phút. Đơn vị phù hợp để so sánh là lãi trên mỗi giờ máy, không phải lãi trên mỗi đơn.
Câu hỏi nhanh để tự kiểm tra
Trước khi đóng sổ tháng, hãy thử trả lời ba câu. Một, mỗi sản phẩm chính của mình có giá thành ghi ra giấy chưa, tính lần cuối khi nào. Hai, giá vốn hàng bán tháng trước tính theo cách nào, tháng này có dùng cùng cách không. Ba, lô nguyên liệu mua tháng này đã tách khỏi phần dùng cho đơn đã bán chưa. Nếu trả lời "chưa" cho bất kỳ câu nào thì đó chính là chỗ số liệu đang sai nhiều nhất.
Áp dụng ngay cho cửa hàng của bạn với aSeller
Phần mềm quản lý bán hàng đa kênh aSeller giúp bạn quản lý đơn hàng, kiểm kho, in hóa đơn và đối soát công nợ siêu tốc. Hoàn toàn miễn phí khởi đầu!