Quét mã vạch ra sản phẩm khác: tìm nguyên nhân trong 3 phút
Quét mã vạch ra sản phẩm khác không phải lúc nào cũng do máy. Cách phân loại triệu chứng, tách lỗi máy khỏi lỗi dữ liệu và đặt quy ước mã nội bộ, qua ví dụ cửa hàng điện gia dụng và rượu nhập khẩu.
Nhân viên quét một chai rượu vang nhập khẩu, màn hình hiện ra tên một cái ấm đun nước. Quét lại lần hai thì ra đúng chai rượu. Lần ba lại ra ấm. Chuyện này không hiếm ở cửa hàng có hàng nhập lẫn hàng trong nước, và câu "quét mã vạch ra sản phẩm khác" thường bị đổ hết cho máy quét. Thực tế máy quét hiếm khi là thủ phạm. Phần lớn lỗi nằm ở dữ liệu: hai sản phẩm đang chung một mã, mã bị gõ nhầm một chữ số, hoặc cùng một hàng nhưng có nhiều tem chồng lên nhau. Bài này đi từ triệu chứng ra nguyên nhân, dùng hai ca thật của cửa hàng đồ điện gia dụng nhỏ và cửa hàng rượu, đồ uống nhập khẩu.

Đọc triệu chứng trước khi đoán nguyên nhân
Cùng là "quét ra sản phẩm khác" nhưng có ít nhất ba kiểu triệu chứng, và mỗi kiểu chỉ về một hướng nguyên nhân khác nhau. Trước khi đổi máy quét hay in lại tem, hãy ghi lại cụ thể mình đang gặp kiểu nào.
- Kiểu 1, quét một tem luôn ra sai, ổn định: quét mười lần thì mười lần ra cùng một sản phẩm sai. Hướng nghi ngờ đầu tiên là dữ liệu, tức mã gắn nhầm vào sản phẩm khác hoặc hai sản phẩm trùng mã.
- Kiểu 2, lúc đúng lúc sai trên cùng một tem: hướng nghi ngờ là tem in mờ, tem nhăn, tem dán cong hoặc máy đọc thiếu một vài vạch nên ra số gần giống.
- Kiểu 3, chỉ sai với một lô hàng hoặc một nhà cung cấp: hướng nghi ngờ là nhà cung cấp dùng mã khác cho cùng mặt hàng, hoặc đổi quy cách đóng gói mà vẫn giữ mã cũ.
Cách phân loại này giúp tiết kiệm cả buổi chiều. Kiểu 1 sửa trong dữ liệu, kiểu 2 sửa ở tem hoặc cách quét, kiểu 3 sửa ở quy ước nhập hàng. Nếu cả ba kiểu cùng xảy ra, hãy xử lý theo thứ tự đó vì kiểu 1 dễ kiểm tra nhất.
Bốn nguyên nhân phổ biến, xếp theo độ hay gặp
Hai sản phẩm đang dùng chung một mã
Đây là nguyên nhân số một. Khi nhập sản phẩm vào hệ thống, nhiều cửa hàng sao chép dòng cũ để tạo dòng mới cho nhanh, rồi quên đổi mã. Kết quả là hai dòng cùng một mã, và hệ thống chọn dòng nào lên trước thì quét ra dòng đó. Triệu chứng điển hình là quét ra đúng sản phẩm lúc này, sai sản phẩm lúc khác, tùy dòng nào được tìm thấy trước.
Mã bị gõ nhầm một chữ số
Mã vạch thông dụng ở bán lẻ có 13 chữ số, trong đó chữ số cuối là số kiểm tra. Máy quét đọc đúng vạch và sinh ra đúng dãy số trên tem, nhưng nếu lúc nhập sản phẩm bạn gõ tay sai một số thì dãy số đó đang thuộc về sản phẩm khác, hoặc không thuộc về ai. Lỗi này khó thấy bằng mắt vì hai dãy 13 số trông gần như nhau.
Tem phụ hoặc tem nội bộ dán chồng lên tem gốc
Cửa hàng nhập hàng ngoài thường dán thêm tem giá hoặc tem nội bộ. Nếu tem mới che một phần tem gốc, hoặc hai tem nằm sát nhau, máy có thể quét trúng tem không mong muốn. Với hàng nhập khẩu, tem phụ tiếng Việt hay có mã riêng của nhà phân phối khác với mã trên bao bì gốc của hãng.
Cùng một hàng nhưng nhiều mã, hoặc khác hàng nhưng cùng mã
Nhà sản xuất đôi khi đổi mã khi đổi bao bì, nên hai đợt nhập của cùng một mặt hàng có hai mã. Ngược lại, một số hàng không nhãn hiệu hoặc hàng gia công dùng mã sao chép nên hai mặt hàng khác nhau lại cùng mã. Lỗi này nằm ngoài tầm cửa hàng nhưng vẫn phải xử lý bằng quy ước nội bộ.
Ca 1: cửa hàng đồ điện gia dụng nhỏ, hai chiếc ấm trùng mã
Một cửa hàng đồ điện gia dụng có hai dòng ấm đun nước: ấm 1,8 lít và ấm 1,5 lít cùng hãng. Khi mở cửa hàng, chủ tạo dòng ấm 1,8 lít, sau đó sao chép thành dòng ấm 1,5 lít để đỡ nhập lại thông tin. Lúc sao chép, mã vạch giữ nguyên. Nhân viên quét ấm 1,5 lít thì màn hình hiện ấm 1,8 lít, bán sai giá, và cuối tháng tồn kho ấm 1,8 lít âm hai chiếc trong khi ấm 1,5 lít dư hai chiếc.
Cách tìm lỗi chỉ mất vài phút nếu làm đúng thứ tự:
- Quét tem trên hộp ấm 1,5 lít và chép lại dãy số hiển thị.
- Tìm dãy số đó trong danh sách sản phẩm. Nếu ra hai dòng, đó là trùng mã.
- Đối chiếu với tem trên hộp thật của từng loại. Mỗi loại thường có mã riêng in trên hộp.
- Sửa mã của dòng sai theo mã trên hộp, rồi quét thử cả hai loại.
- Rà soát các đơn đã bán trong khoảng thời gian bị lỗi để điều chỉnh tồn kho, vì số tồn đang lệch theo.
Bài học của ca này là sao chép dòng sản phẩm tiện nhưng nguy hiểm. Mỗi lần sao chép, mã vạch và mã nội bộ là hai trường phải đổi đầu tiên. Nếu cửa hàng có hàng loạt biến thể cùng hãng như cỡ, màu, dung tích, nên dành riêng một bảng ghi chép mã trước khi nhập vào hệ thống, đừng nhập dần theo trí nhớ.
Ca 2: cửa hàng rượu và đồ uống nhập khẩu, tem phụ che tem gốc
Cửa hàng rượu nhập khẩu thường gặp biến thể khác. Một chai vang có tem gốc của hãng ở sau chai và tem phụ của nhà phân phối ở cạnh. Nhân viên mới quét vào tem phụ vì nó nằm ngay mặt tiếp xúc, ra mã nhà phân phối. Ở hệ thống, chủ cửa hàng lại nhập mã từ tem gốc. Hai mã khác nhau nên quét ra "không tìm thấy" hoặc, tệ hơn, ra một sản phẩm khác từng dùng chung mã phân phối đó.
Có ba cách xử lý, chọn một và áp dụng cho cả cửa hàng:
- Chuẩn hóa theo tem gốc: luôn nhập mã gốc, và hướng dẫn nhân viên tìm tem gốc. Dễ giải thích nhưng mất thời gian khi tem gốc nằm ở vị trí khó quét.
- Chuẩn hóa theo tem cửa hàng tự dán: mỗi chai dán một tem nội bộ ở cùng một vị trí, nhập mã nội bộ. Tốn công dán nhưng quét luôn đúng chỗ, phù hợp hàng giá trị cao, số lượng ít.
- Ghi hai mã cho một sản phẩm: nếu hệ thống cho phép ghi chú mã phụ, ghi cả mã gốc và mã phân phối. Chỉ làm khi đã thử thật trên hệ thống đang dùng.
Với hàng giá trị cao như rượu, sai mã không chỉ lệch tồn kho mà còn lệch giá bán và dẫn đến tranh cãi với khách. Đây là ngành nên chọn phương án có kiểm soát nhất, tức tem nội bộ cùng vị trí.
Tách lỗi máy quét khỏi lỗi dữ liệu trong ba phút
Muốn biết thủ phạm là máy hay dữ liệu, không cần kiến thức kỹ thuật. Thử theo trình tự sau, mỗi bước chỉ làm một thay đổi.
- Quét tem vào một ô văn bản trống, ví dụ ghi chú trên điện thoại hoặc ô tìm kiếm. Nhiều máy quét hoạt động như bàn phím, gõ ra dãy số rồi nhấn Enter. Nếu dãy số đúng với số in dưới vạch, máy đọc đúng.
- So dãy số vừa quét với số in dưới vạch. Nếu khớp, lỗi nằm ở dữ liệu. Nếu lệch, lỗi nằm ở tem hoặc máy.
- Quét cùng tem bằng một máy khác, kể cả camera điện thoại. Nếu máy khác đọc đúng, máy cũ có vấn đề hoặc đang cấu hình sai.
- Tìm dãy số đó trong danh sách sản phẩm. Xuất hiện hai dòng thì xử lý trùng mã. Không xuất hiện dòng nào thì sản phẩm chưa có mã đó.
Cách này tách được 90% trường hợp mà không cần gọi kỹ thuật viên. Nó cũng cho bạn một thói quen kiểm tra rất rẻ mỗi khi nhập lô hàng mới: quét thử một chiếc của mỗi mặt hàng trước khi đưa lên kệ.
Quy ước mã nội bộ để lỗi không quay lại
Sau khi sửa xong, điều quan trọng hơn là quy ước để lỗi không lặp. Một quy ước đơn giản có ba phần.
Một mã cho một mặt hàng cụ thể. Nếu hai sản phẩm khác nhau về kích cỡ, màu hoặc dung tích thì chúng là hai mặt hàng, hai mã. Bài về cách đặt mã SKU trình bày cách gom thuộc tính vào mã để nhìn mã là biết hàng gì, cỡ nào.
Phân biệt mã nhà sản xuất và mã nội bộ. Mã nhà sản xuất có thể trùng giữa các nhà phân phối hoặc thay đổi theo đợt. Mã nội bộ do cửa hàng đặt thì ổn định. Nếu hàng thường xuyên sai mã gốc, tự dán tem nội bộ là cách chắc nhất.
Người nhập hàng và người kiểm tra là hai người. Với lô hàng có nhiều mã, người nhập sản phẩm xong thì để người thứ hai quét thử từng mặt hàng. Mất mười phút, tránh được vài tuần lệch tồn kho. Việc này cũng giúp kiểm kê sau này nhẹ hơn, xem thêm bài cách kiểm kê kho cửa hàng.
Lệch tồn kho do sai mã nhìn thấy thế nào
Sai mã để lại dấu vết khá đặc trưng ở tồn kho, và biết dấu vết đó giúp bạn phát hiện lỗi sớm thay vì đợi đến lần kiểm kê.
- Hai sản phẩm có tồn lệch ngược chiều: một cái âm, một cái dư, với cùng số lượng. Gần như chắc chắn là quét nhầm giữa hai sản phẩm đó.
- Một sản phẩm bán rất chạy trong báo cáo nhưng thực tế khách ít hỏi. Có thể sản phẩm khác đang bị tính vào dòng này.
- Giá bán ở quầy khác giá niêm yết cho cùng một mặt hàng. Quét ra dòng có giá khác.
Nếu thấy một trong ba dấu hiệu này, đừng vội kết luận mất hàng. Bài cách giảm thất thoát cửa hàng nhắc rằng phải loại trừ lỗi ghi chép trước khi nghi ngờ người hoặc hàng.
Thử trên phần mềm đang dùng, với thiết bị của chính mình
Mỗi cửa hàng có một máy quét, một loại tem và một cách nhập khác nhau, nên đừng tin bất kỳ khẳng định chung nào về việc "phần mềm này quét tốt". Trước khi quyết định tin một hệ thống, hãy thử bằng đúng thiết bị bạn đang có. Với aSeller, bạn có thể đăng ký bản dùng thử tại aseller.vn, tạo vài sản phẩm mẫu rồi quét thử bằng máy của mình. Phần mềm quản lý sản phẩm, đơn hàng và kho trên nền web giúp bạn dò dữ liệu và sửa mã trực tiếp, còn khả năng nhận máy quét cụ thể nào thì nên kiểm tra thực tế, không suy đoán.
Bài thử gợi ý, khoảng mười lăm phút:
- Tạo ba sản phẩm mẫu, trong đó hai sản phẩm cùng hãng khác kích cỡ.
- Gán mã đúng theo tem trên hàng thật.
- Quét từng hàng hai lần và ghi lại kết quả.
- Cố tình nhập sai một mã để xem hệ thống phản hồi thế nào, rồi sửa lại.
Nếu thử xong bạn thấy dò lỗi dễ và sửa nhanh thì đó là hệ thống phù hợp. Muốn xem thêm cách tổ chức dữ liệu kho trước khi thử, đọc hướng dẫn và bài thẻ kho là gì, mẫu nhập xuất tồn.
Tóm lại cách đọc một lần quét sai
Quét sai không có nghĩa là hệ thống hỏng. Hãy hỏi theo đúng thứ tự: dãy số vừa quét có khớp với số in dưới vạch không, dãy số đó đang thuộc về mấy dòng sản phẩm, và tem đó có phải tem mình định quét không. Ba câu hỏi này trả lời được phần lớn các ca. Phần còn lại là chuyện quy ước, và quy ước đó là việc của cửa hàng, không phải của máy quét.
Áp dụng ngay cho cửa hàng của bạn với aSeller
Phần mềm quản lý bán hàng đa kênh aSeller giúp bạn quản lý đơn hàng, kiểm kho, in hóa đơn và đối soát công nợ siêu tốc. Hoàn toàn miễn phí khởi đầu!