Cẩm nang quản lý 4/11/2026 • Đội ngũ chuyên gia aSeller

Sổ theo dõi công nợ bằng Excel: khung 3 trang tính cho đại lý gạo và tiệm in

Khung sổ theo dõi công nợ bằng Excel gồm 3 trang tính: hóa đơn, thu tiền, tổng hợp. Có công thức nối trang và hai ví dụ đại lý gạo, tiệm in.

Sổ theo dõi công nợ bằng Excel là thứ gần như cửa hàng nào có khách mua chịu cũng từng làm, và gần như cửa hàng nào cũng làm theo kiểu "mỗi khách một tờ, mỗi tháng một tab" rồi rối. Sau vài tháng, bạn không còn biết khách A nợ bao nhiêu sau khi trả đợt hai, hóa đơn nào đã tất toán, hóa đơn nào mới chỉ trả một nửa. Bài này không bàn lý thuyết công nợ. Đây là một bộ khung bảng tính gồm ba trang tính, đặt tên cột sẵn, kèm công thức dễ chép, rồi đem áp dụng vào hai ví dụ khác nhau hẳn: đại lý gạo bán sỉ cho quán ăn và tiệm in ấn nhận đơn theo đợt. Bạn có thể dựng xong trong khoảng một giờ.

Chủ cửa hàng ngồi giữa các bao hàng và thùng giấy trong một cửa hàng chợ nhỏ

Ba trang tính thay vì một: tách ghi nợ, ghi thu và tổng hợp

Lỗi phổ biến nhất của sổ công nợ trên Excel là nhồi mọi thứ vào một bảng: ngày bán, số tiền, ngày trả, số còn nợ. Khi khách trả hai lần cho một hóa đơn, bạn không còn chỗ ghi. Cách gọn nhất là tách dữ liệu thành ba trang tính, mỗi trang chỉ có một loại sự kiện.

Trang tínhMỗi dòng làAi nhậpCó công thức không
HoaDonMột lần bán chịuNgười bán hàngChỉ cột còn nợ và hạn thanh toán
ThuTienMột lần khách trả tiềnNgười thu tiềnKhông
TongHopMột khách hàngKhông ai nhập tayToàn bộ

Quy tắc cứng: trang HoaDon và ThuTien chỉ thêm dòng, không sửa dòng cũ. Sửa số liệu cũ trong sổ công nợ là nguồn gốc của hầu hết cuộc tranh cãi, vì không còn dấu vết. Nếu nhập sai, thêm một dòng điều chỉnh ghi rõ lý do thay vì ghi đè.

Cột nào bắt buộc, cột nào bỏ được

Bạn không cần mười lăm cột. Mẫu dưới đây chỉ giữ những cột mà thiếu chúng thì công thức không chạy hoặc không có gì để đối chiếu.

Trang HoaDon

  • Mã hóa đơn: duy nhất, ví dụ HD-0001, không dùng lại.
  • Ngày bán, tên khách hàng (chọn từ danh sách để không viết lệch tên), số tiền hóa đơn.
  • Hạn thanh toán: ngày bán cộng số ngày thỏa thuận; công thức cộng ngày ngay trong ô.
  • Đã thu: tổng các lần thu cho hóa đơn này, lấy từ trang ThuTien bằng hàm tổng có điều kiện.
  • Còn nợ: số tiền hóa đơn trừ đã thu.
  • Trạng thái: công thức trả về "Đã xong", "Còn nợ" hoặc "Quá hạn" tùy còn nợ và ngày hôm nay so với hạn.

Trang ThuTien

  • Ngày thu, tên khách hàng, mã hóa đơn được thu cho, số tiền thu.
  • Hình thức: tiền mặt hoặc chuyển khoản, để sau này đối chiếu sổ quỹ.
  • Ghi chú: một dòng, dùng cho trường hợp thu gộp nhiều hóa đơn.

Cột "mã hóa đơn" ở trang ThuTien là cột quan trọng nhất của cả bộ khung. Nó nối hai trang với nhau. Nếu khách trả gộp cho ba hóa đơn, bạn thêm ba dòng thu, mỗi dòng một mã, thay vì một dòng lớn không biết trả cho cái nào. Việc này mất thêm ba mươi giây nhưng cứu bạn cả giờ đối chiếu cuối tháng.

Công thức dùng để nối các trang: ba hàm là đủ

Bạn không cần công thức mảng phức tạp. Ba hàm quen thuộc của Excel là đủ cho cả bộ khung.

  1. Đã thu của một hóa đơn: hàm tổng có điều kiện, cộng cột số tiền thu ở trang ThuTien khi mã hóa đơn khớp với dòng hiện tại.
  2. Còn nợ của một hóa đơn: số tiền hóa đơn trừ đã thu.
  3. Tổng nợ của một khách ở trang TongHop: hàm tổng có điều kiện, cộng cột còn nợ ở trang HoaDon khi tên khách khớp.

Trạng thái "Quá hạn" dùng một hàm điều kiện lồng: nếu còn nợ bằng không thì "Đã xong"; nếu ngày hôm nay lớn hơn hạn thanh toán thì "Quá hạn"; còn lại là "Còn nợ". Thêm định dạng có điều kiện tô đỏ ô quá hạn, bạn sẽ nhìn ra việc cần xử lý ngay khi mở file.

Một lưu ý nhỏ: tên khách phải khớp tuyệt đối, kể cả dấu cách thừa. Dùng danh sách chọn có sẵn ở cột tên khách, tạo từ một trang danh mục khách riêng. Bỏ bước này, một khách có thể xuất hiện dưới ba cái tên và tổng nợ bị chia ba.

Ví dụ một: đại lý gạo bán sỉ cho quán ăn

Đại lý gạo có khoảng ba mươi khách quen, phần lớn là quán ăn và bếp ăn tập thể. Họ lấy hàng mỗi tuần một đến hai lần, thanh toán cuối tuần hoặc cuối tháng. Đặc điểm của kiểu bán này: nhiều hóa đơn nhỏ, trả gộp, thỉnh thoảng trả thiếu một ít và hẹn bù sau.

Bộ khung phải xử lý được ba tình huống thực tế. Thứ nhất, một quán lấy bốn lần trong tuần rồi trả gộp một lần vào thứ bảy. Bạn thêm bốn dòng ở ThuTien, mỗi dòng một mã hóa đơn, cùng ngày thu. Thứ hai, quán trả thiếu hai trăm nghìn của một hóa đơn lớn: hóa đơn đó có trạng thái "Còn nợ" với số còn lại, không bị coi là xong. Thứ ba, quán trả trước một khoản tiền cọc chưa gắn hóa đơn nào: ghi một dòng ở ThuTien với mã hóa đơn "COC" và dùng nó để trừ vào hóa đơn kế tiếp bằng dòng điều chỉnh.

Với kiểu bán nhiều hóa đơn nhỏ, trang TongHop có hai cột nên thêm: số hóa đơn đang mở và số ngày quá hạn lâu nhất. Số hóa đơn đang mở cho bạn biết khách này có thói quen dồn nợ không; số ngày quá hạn lâu nhất giúp bạn xếp thứ tự nhắc nợ. Ba khách quá hạn lâu nhất nhắc trước, đừng nhắc đều tay cho tất cả.

Lịch nhắc nợ cho đại lý gạo có thể đơn giản: sáng thứ hai mở TongHop, lọc khách có số ngày quá hạn lớn hơn bảy, gọi hoặc nhắn tin. Một cuộc gọi ngắn có số tiền chính xác và các mã hóa đơn cụ thể thuyết phục hơn nhiều so với "anh còn nợ em khoảng mấy triệu".

Ví dụ hai: tiệm in ấn nhận đơn theo đợt

Tiệm in ấn khác đại lý gạo ở chỗ mỗi đơn là một công việc riêng, giá trị lớn, thời gian giao kéo dài, và thanh toán thường chia đợt: đặt cọc, thanh toán khi giao bản thử, nốt phần còn lại khi nhận hàng. Một hóa đơn có thể nhận ba lần thu trong hai tuần.

Với tiệm in, cột "mã hóa đơn" nên đổi thành mã đơn công việc, và thêm cột "giai đoạn" vào trang ThuTien để ghi lần thu đó là cọc, giữa kỳ hay tất toán. Hạn thanh toán không còn là một con số cố định; nó phụ thuộc ngày giao hàng. Bạn có thể thay công thức hạn thanh toán bằng ngày giao dự kiến cộng số ngày thỏa thuận, và cập nhật ngày giao khi đơn thay đổi.

Một trường hợp riêng của tiệm in: khách yêu cầu sửa file hoặc in lại, phát sinh thêm tiền. Đừng ghi đè số tiền hóa đơn; thêm một dòng hóa đơn phụ với mã gốc kèm hậu tố, ví dụ HD-0042-B, để lịch sử công việc và công nợ không lệch nhau. Khi khách hỏi vì sao tổng tiền khác báo giá ban đầu, bạn có hai dòng để giải thích.

Trang TongHop của tiệm in nên thêm cột "tiền đã cọc chưa giao hàng". Số này cho bạn biết bạn đang giữ bao nhiêu tiền của khách cho các đơn chưa hoàn thành, hữu ích khi bạn lập kế hoạch nhập giấy và mực.

Khi Excel bắt đầu đuối: ba dấu hiệu cần đổi cách

Excel làm tốt với vài chục khách và vài trăm hóa đơn mỗi tháng. Khi cửa hàng lớn hơn, có ba dấu hiệu cho thấy file bảng tính đang trở thành điểm nghẽn.

  • Hai người cùng sửa file và bản của người này đè bản của người kia; bạn không còn chắc bản nào đúng.
  • Công nợ phải đối chiếu với tồn kho và doanh thu, nhưng ba thứ này nằm ở ba file khác nhau, mỗi cuối tháng mất cả buổi để khớp.
  • Bạn muốn nhân viên bán hàng nhìn thấy dư nợ của khách ngay lúc bán, nhưng file Excel chỉ nằm trên máy của chủ cửa hàng.

Khi gặp các dấu hiệu này, đó là lúc xem công nợ như một phần của quản lý bán hàng chung. Trang aSeller giới thiệu phần quản lý đơn hàng, sản phẩm, khách hàng, kho và công nợ trong cùng một nơi, kèm sổ quỹ tài chính. Bài này không khẳng định các chi tiết như nhắc nợ tự động hay xuất sổ công nợ theo mẫu nào, vì chưa kiểm chứng; bạn nên dùng bản dùng thử với vài khách thật để xem nó có hợp cách làm của cửa hàng mình không. Cho dù chọn gì, khung ba trang tính ở trên vẫn là cách tư duy hữu ích: tách hóa đơn, tách thu tiền, rồi mới tổng hợp.

Nếu bạn đang cân nhắc cách ghi quỹ song song với sổ công nợ, bài sổ quỹ tiền mặt cửa hàng mô tả cách ghi tiền mặt hằng ngày. Còn để biết cách đưa số liệu công nợ vào bức tranh lãi lỗ, xem thêm cách tính lợi nhuận cửa hàng.

Đối chiếu cuối tháng trong mười lăm phút

Sổ công nợ chỉ có giá trị khi nó khớp với thực tế. Có một bài kiểm tra ngắn bạn nên làm mỗi cuối tháng, bất kể dùng Excel hay công cụ khác.

  1. Cộng tổng tiền thu trong tháng ở trang ThuTien, so với tổng tiền mặt và chuyển khoản thu từ khách trong sổ quỹ hoặc sao kê. Hai số phải bằng nhau; chênh lệch là dòng thu bị thiếu hoặc bị ghi nhầm.
  2. Lấy ba khách nợ nhiều nhất và gọi xác nhận số dư. Nếu khách nói khác, xem lại từng mã hóa đơn cùng họ.
  3. Lọc hóa đơn có trạng thái "Quá hạn" quá ba mươi ngày. Quyết định với từng hóa đơn: gia hạn có ghi chú, thu một phần, hoặc dừng bán chịu cho khách đó đến khi trả.
  4. Lưu một bản sao file với tên có tháng, ví dụ CongNo-2026-11. Bản sao này là bằng chứng nếu có sửa nhầm sau này.

Bước một thường lộ lỗi nhiều nhất. Nếu bạn làm được chỉ một việc trong bốn việc trên, hãy làm việc này.

Những quyết định nằm ngoài bảng tính

Bảng tính chỉ ghi lại; quyết định mới tạo ra kết quả. Có ba quyết định bạn nên chốt trước khi dựng sổ, và ghi chúng ngay trên trang đầu của file.

  • Hạn mức nợ cho từng khách: bao nhiêu thì dừng bán chịu. Khách mới nên thấp hơn khách quen.
  • Số ngày thanh toán mặc định: bảy, mười bốn hay ba mươi ngày. Một con số cho từng nhóm khách là đủ.
  • Việc gì xảy ra khi quá hạn: nhắc lần một vào ngày nào, ai nhắc, và khi nào dừng giao hàng mới.

Với đại lý gạo, hạn mức thường tính theo giá trị một tuần lấy hàng; với tiệm in, theo giá trị đơn lớn nhất đang làm dở. Nếu bạn không chốt ba điều này, sổ công nợ vẫn đúng nhưng không giúp bạn ra quyết định nào, và bạn sẽ quay lại cảm giác "hình như khách này nợ nhiều rồi".

Bắt đầu từ đâu trong tuần này

Bạn không cần nhập lại toàn bộ lịch sử. Chọn ngày chốt, ví dụ đầu tháng sau, lập danh mục khách và nhập số dư đầu kỳ của từng khách như một dòng hóa đơn có mã "DAUKY". Từ ngày đó mới ghi đầy đủ ba trang tính. Cách này giúp bạn có một sổ sạch mà không mất cả tuần nhập dữ liệu cũ, và các hóa đơn cũ có thể được nhập dần khi có thời gian hoặc khi khách hỏi đến.

Áp dụng ngay cho cửa hàng của bạn với aSeller

Phần mềm quản lý bán hàng đa kênh aSeller giúp bạn quản lý đơn hàng, kiểm kho, in hóa đơn và đối soát công nợ siêu tốc. Hoàn toàn miễn phí khởi đầu!